![\"\"](\"https:\/\/assam.org.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/1100929ce10c721cac00963df69d3ca3.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Osmanl\u0131 Devlet-i Alisini anlamakta en \u00e7ok zorland\u0131\u011f\u0131m\u0131z nokta bug\u00fcn 40\u2019a yak\u0131n \u00fclkeye d\u00fc\u015fen topraklarda say\u0131s\u0131z halk, din, mezhep, iktidar arzusu, d\u00fc\u015fmanl\u0131k, ekonomik \u00e7at\u0131\u015fmaya kar\u015f\u0131n y\u00fczy\u0131llarca bu b\u00f6lgelerde s\u00f6m\u00fcrge imparatorlu\u011fu ve talan olmaks\u0131z\u0131n hangi tekniklerle huzur ve refah olu\u015fturabilmi\u015f oldu\u011fudur.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n \u00a0<\/p>\n <\/p>\n Ku\u015fkusuz Osmanl\u0131 devleti<\/strong> d\u00fcnyadaki ilk b\u00fcy\u00fck imparatorluk de\u011fildir. Daha \u00f6nce \u0130ran Ahamenid ve Sasani devletleri, Bat\u0131 ve Do\u011fu Roma, \u00c7in s\u00fclaleleri, Eski M\u0131s\u0131r s\u00fclaleleri, Avrasyal\u0131lar\u0131n Hun, G\u00f6kt\u00fcrk, Mo\u011fol<\/strong> gibi imparatorluklar\u0131 say\u0131labilir. Ama bunlar aras\u0131nda Osmanl\u0131 devleti di\u011ferlerinden \u00e7ok daha ileri gitti\u011fi bir konu kendi devletini di\u011ferlerinden \u00e7ok daha uzun, \u00e7ok daha farkl\u0131 halk, \u00e7ok daha fazla din olacak \u015fekilde y\u00f6netmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n Bu da Osmanl\u0131lar\u0131n devlet bilgilerini, verilerini insan akl\u0131na s\u0131\u011fmayacak kadar h\u0131zl\u0131 i\u015fleyip hesaplayabilme yetene\u011fidir. Telgraf\u0131n telefonun olmad\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7a\u011fda ba\u015fkent ile vilayetlerin aras\u0131nda haftalarca s\u00fcrecek mesafelerin bulunmas\u0131na kar\u015f\u0131n en kritik bilgileri, bir vatanda\u015f\u0131n evindeki tavuklar\u0131n say\u0131s\u0131na kadar an\u0131nda bulabilmesi<\/strong> Osmanl\u0131n\u0131n has\u0131mlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda onun bu y\u00f6ntemlerini taklit etmelerine de\u011fin b\u00fcy\u00fck rekabet avantaj\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n Osmanl\u0131lar bug\u00fcn veri y\u00f6netimi dedi\u011fimiz alanda b\u00fct\u00fcn b\u00f6lgelerini \u00f6rg\u00fctlemi\u015f ve bilgilerin yalan yanl\u0131\u015f gelmemesi i\u00e7in \u00f6nlemler alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00f6nlemlerin ba\u015f\u0131nda veri tutars\u0131zl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 a\u011f\u0131r cezalard\u0131r<\/strong>. \u015eeri defterlerden, Osmanl\u0131 resmi kay\u0131tlar\u0131ndan tek bir sayfan\u0131n kopar\u0131lmas\u0131n\u0131n yani bilginin yok edilmesinin cezas\u0131 \u00f6l\u00fcmd\u00fc. Kay\u0131tlar devlet yani insanl\u0131kla ilgili oldu\u011fundan bireysel insan hayat\u0131ndan daha \u00fcstte tutulmu\u015ftur. Bu veriler dikkatle saklanm\u0131\u015f, toplamalar\u0131 tekrar tekrar denetlenmi\u015f, bir istismar ka\u00e7\u0131rma olup olmad\u0131\u011f\u0131 y\u00fczy\u0131llarca kontrol edilmi\u015ftir.<\/strong><\/span><\/p>\n Bu ekonomik demografik ayr\u0131nt\u0131l\u0131 verilerin sonucunda Osmanl\u0131 devleti imar i\u015flerinde, paran\u0131n de\u011ferini belirleme i\u015flerinde, askeri sanayi ve operasyonlarda ne kadar harcayabilece\u011fini, bir b\u00f6lgeden bir d\u00f6nemde ne kadar vergi toplayabilece\u011fini kesin olarak saptayabiliyor, buna g\u00f6re gerekirse \u00e7ok cephede sava\u015fa girebiliyordu. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bile, art\u0131k imparatorluklar de\u011fil k\u00fc\u00e7\u00fck ulus devletler olmas\u0131na kar\u015f\u0131n hala bu derece net ve emin ad\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Bu nedenle Osmanl\u0131\u2019da ekonomiden sorumlu bakana veri kay\u0131tlar\u0131n\u0131n ba\u015fkan\u0131 anlam\u0131nda Reis-\u00fcl-K\u00fcttap<\/strong> denmekteydi.<\/span><\/p>\n Sava\u015fa \u00e7\u0131k\u0131laca\u011f\u0131 zaman maliyetlerin ne olaca\u011f\u0131 tam olarak hesaplanabildi\u011fi gibi bunun acil finansman\u0131n\u0131n nas\u0131l olaca\u011f\u0131 da biliniyordu.<\/strong> Hesaplamalar en u\u00e7 noktalardaki memurlardan Osmanl\u0131 idari sistemi i\u00e7inde y\u00fckselerek toplan\u0131rken, bunlar\u0131n sa\u011flamalar\u0131 ve sosyal durumla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131 da yap\u0131lmaktayd\u0131. \u00d6rne\u011fin bir b\u00f6lgede gelir art\u0131\u015f\u0131 hemen farkl\u0131 a\u00e7\u0131lardan inceleme i\u00e7in bir sebep olu\u015fturuyordu. Devlet verileri ulak gibi elden geleneksel y\u00f6ntemlerle oldu\u011fu gibi acil durumlarda g\u00fcvercinler, semaforlar gibi telgraf \u00f6ncesi yollarla da eri\u015ftirilebiliyordu. Bilgiler Siyakat ve onun \u00f6zel formlar\u0131 gibi sadece belirli kesimin anlayaca\u011f\u0131 kodlamalarla bazen \u015fifreli olarak tutulmaktayd\u0131.<\/strong><\/span><\/p>\n Verilere ve kay\u0131tlara olan bu hassasiyet, Osmanl\u0131 devletinin b\u00fct\u00fcn\u00fcyle devrald\u0131\u011f\u0131 Roma devletinde de k\u0131smen g\u00f6r\u00fclse bile Osmanl\u0131lar\u0131n titizlikleri, bunun \u00e7ok \u00f6tesine gitmi\u015ftir. Osman Bey ve Kanuni dahil ilk 10 b\u00fcy\u00fck padi\u015fahtan sonra gelenlerin \u00e7o\u011funun ad\u0131n\u0131 bile bilmememize ra\u011fmen kurduklar\u0131 sistem y\u00f6neticiden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak y\u00fcr\u00fcyen s\u0131k\u0131 bir b\u00fcrokratik d\u00fczen olu\u015fturmu\u015f ve bu d\u00f6rt as\u0131r daha i\u015flerin sorunsuz ilerlemesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/span><\/p>\n