ÖZET
Bu çalışma, küresel düzenin parçalandığı ve devletlerarası hukukun işlevsellik kaybına uğradığı mevcut dönemde, Türkiye–Pakistan–Suudi Arabistan ekseninde gelişen stratejik yakınlaşmanın İslam İş birliği modelleri açısından oluşturduğu potansiyeli incelemektedir. Analiz; jeopolitik, ekonomik ve savunma odaklı veri kümeleri üzerinden yürütülmüş; ASSAM’ın İslam Devletleri Birliği konseptiyle uyumlu biçimde, olası bir “çekirdek ittifak modeli”nin sistemik mantığı tartışılmıştır. [1][2]. Bulgular, üç ülkenin ekonomik-finansal kapasite, savunma-sanayi kabiliyetleri ve lojistik erişim ağları bakımından tamamlayıcı karakter taşıdığını göstermektedir. Uluslararası sistemdeki güç kaymaları dikkate alındığında, çalışmanın sonucu üçlü modelin kademeli, kurumsal ve sürdürülebilir bir bütünleşme için stratejik zemin sunduğunu göstermektedir.
Anahtar Kelimeler
İslam Birliği, Stratejik İş birliği, Jeopolitik, Ekonomik Entegrasyon, Savunma Sanayii, Çok Kutupluluk, ASSAM, ASRİKA
ABSTRACT
This study examines the potential of the strategic rapprochement developing along the Turkey-Pakistan-Saudi Arabia axis in the current period of fragmentation of the global order and loss of functionality of international law, in terms of Islamic Cooperation models. The analysis is conducted through geopolitical, economic, and defense-focused data sets; in line with ASSAM’s concept of an Islamic States Union, the systemic logic of a possible “core alliance model” is discussed. The findings show that the three countries have a complementary character in terms of economic-financial capacity, defense-industrial capabilities, and logistical access networks. Considering the power shifts in the international system, the study’s conclusion shows that the tripartite model offers a strategic basis for gradual, institutional, and sustainable integration.
Keywords
Islamic Union, Strategic Cooperation, Geopolitics, Economic Integration, Defense Industry, Multipolarity, ASSAM, ASRIKA
1. GİRİŞ
Uluslararası sistem son beş yılda önemli bir dönüşüm sürecine girmiştir. Birleşmiş Milletler ’in kurumsal otoritesi, ABD ve İsrail’in Gazze sahasında sergilediği hukuki normları aşındıran müdahaleleriyle fiilen zayıflamış; devletlerarası hukukun normatif kapasitesi erozyona uğramıştır. ABD merkezli düzenin iç bütünlüğü sorgulanırken Çin, Rusya Federasyonu ve Hindistan ekseninde çok merkezli yeni bir güç dağılımı oluşmaktadır.
Bu kırılmanın, İslam coğrafyası açısından yeni stratejik fırsatlar üretebileceği değerlendirilmektedir. Bu bağlamda Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan ekseninde gelişen stratejik yakınlaşma, uzun süredir tartışılan fakat kurumlaştırılamayan İslam İş birliği modellerinin pratik zemin bulma ihtimali açısından dikkat çekicidir. [2].
2. PROBLEMİN TANIMLANMASI: SİSTEMİK BOŞLUK VE FIRSAT EŞİĞİ
Mevcut dönemde iki kritik değişken öne çıkmaktadır:
- ABD merkezli güvenlik sisteminin çözülmesi
- BM normlarının işlevini kaybetmesi
Bu durum sistem teorisi açısından bir hegemonya boşluğu yaratmaktadır. Uluslararası ilişkiler literatüründe hegemonya boşlukları, yeni aktörlerin çekirdek model kurmalarına elverişli dönemlerdir. İslam coğrafyası, tarihsel olarak bu fırsatları çoğunlukla değerlendirememiştir. Ancak mevcut durumda üç eksen belirginleşmektedir:
- Türkiye: savunma sanayi, lojistik ve teknoloji
- Pakistan: nükleer caydırıcılık, askeri işgücü, stratejik konum
- Suudi Arabistan: finansal sermaye, enerji ve Körfez diplomasisi
Bu üç aktörün tamamlayıcı kapasite seti, ASSAM’ın ASRİKA modeli literatüründe önerilen çekirdek + genişleme mimarisiyle uyumludur. [1][3].
3. Analiz: Jeopolitik – Ekonomik – Savunma Ayakları
3.1 Jeopolitik Kesişim Alanı
Coğrafya temelli analiz, üç ülkenin kesiştiği stratejik kuşağı ortaya koymaktadır:
- Hint Okyanusu – Kızıldeniz – Basra
- Doğu Akdeniz – NATO – Kafkasya – Orta Asya
- Körfez enerji koridoru
- Hindistan -Pasifik ticaret havzası
Bu alanlar yalnızca enerji değil; lojistik, gıda, ulaştırma ve güvenlik zincirleri açısından da kritik önemdedir.
3.2 Ekonomik-Savunma Sacayağı
ASSAM’ın “İslam Devletleri Ekonomik İş birliği İmkânları” analizleri uyarınca üç ülke şu alanlarda birbirini tamamlamaktadır:
- Finansal sermaye: Suudi Arabistan
- Üretim & istihdam: Pakistan
- Teknoloji & savunma-sanayii: Türkiye
Modern ittifak teorileri, sermaye + üretim + teknoloji üçlüsünü sürdürülebilir ittifakların temel eşik koşulu olarak tarif etmektedir.
3.3 Lojistik İdame
Savunma iş birliği, lojistik şebeke olmadan sürdürülemez. Bu nedenle üçlü modelde kritik başlıklar:
- Liman Ekosistemleri
- Deniz Ticaret Hatları
- Enerji ve Gıda Tedarik Zincirleri
- Askeri Tedarik Zinciri
- Dijital Altyapı
Lojistik çalışıyorsa savunma çalışır; lojistik aksarsa diplomasi de çalışmaz.
4. KARŞI BLOKLARIN STRATEJİK REFLEKSİ
Üçlü modelin gelişimi yalnız iç dinamiklerle değil, dış reflekslerle de şekillenecektir:
| Aktörler | Stratejik Tutumları | |
| ABD–İsrail | Frenleyici | |
| Çin | Sistemleştirici | |
| Rusya Federasyonu | İhtiyatlı/Uyumlu | |
| Hindistan | Temkinli | |
| İran | Rekabet+İş birliği | |
| AB | Normatif Fakat Etkisiz | |
Bu dağılım modelin jeopolitik cazibe kapasitesi açısından kritiktir.Bu dağılım modelin jeopolitik cazibe kapasitesi açısından kritiktir.
5. DEĞERLENDİRME VE BULGULAR
Çalışmanın bulguları özetle şunu göstermektedir:
- Üçlü yapı sistemik bir boşluğa denk düşmektedir.
- Kapasite setleri tamamlayıcıdır.
- Modelin kademeli kurumsallaşması mümkündür.
- Genişleme hattı (Endonezya–Malezya–Katar–Bangladeş) mevcuttur. [3].
- İslam Birliği tartışması ilk kez Real politik bağlam kazanmıştır.
6. SONUÇ VE POLİTİKA ÖNERİLERİ
Bu makale, Türkiye–Pakistan–Suudi Arabistan ekseninde gelişen stratejik yakınlaşmanın, ASSAM literatüründe (müktesebatında) uzun süredir önerilen İslam Devletleri Birliği tasavvuru açısından çekirdek işlevi görebileceğini ortaya koymaktadır. [2][3].
Politika önerileri:
- Ekonomik entegrasyonun önceliklendirilmesi
- Lojistik ve savunma sanayi ağlarının uyumu
- Finansal mekanizmaların kurulması
- Kademeli kurumsallaşma modeli
- ASRİKA genişleme hattının planlanması
Bu model, idealist değil; sistemik-Real politik bir zorunluluk olarak kendini göstermektedir.
Kaynakça
{1] Adaleti Savunanlar Stratejik Araştırmalar Merkezi’nin (ASSAM) ASSAM, “II. Uluslararası ASSAM İslam Birliği Kongresi: Ekonomik İş birliği İmkânları”, 2018 (https://assamcongress.com/wp- content/uploads/2021/12/II.Kongre_Ozet_Kitapcigi.pdf),
{2] Adaleti Savunanlar Stratejik Araştırmalar Merkezi’nin (ASSAM) “III. Uluslararası ASSAM İslam Birliği Kongresi: Ortak Savunma Sanayii İş birliği”, 2019
[3] Adaleti Savunanlar Stratejik Araştırmalar Merkezi’nin (ASSAM) “IV. Uluslararası ASSAM İslam Birliği Kongresi: İslam Birliği Ortak Savunma İş birliği”, 2020 (https://assamcongress.com/tr/4-uncu-ua-assam-islam-birligi-kongresi-bildiri-kitapcigi-yayinlandi/)
