Kızıldeniz ve Nil Güvenliği Ekseninde Mısır–Sudan–Eritre–Somali Yakınlaşması: Yeni Bir Savunma Paktının Habercisi Mi?

(ASSAM Stratejik Analiz)

ÖZET
Bu analiz raporu, Mısır, Sudan, Eritre ve Somali liderlerinin katılımıyla 4 Ekim 2026 tarihinde El-Alameyn’de gerçekleştirilen dörtlü zirveyi ve bu zirve neticesinde şekillenen jeopolitik yakınlaşmayı incelemektedir. Afrika Boynuzu, Kızıldeniz ve Babülmendep hattı; küresel ticaret yolları, enerji nakil hatları ve jeopolitik güç mücadelesinin odak noktasında yer almaktadır. Çalışma; Mısır’ın Süveyş Kanalı ve Nil havzası güvenliği, Sudan’ın egemenlik ve toprak bütünlüğü krizi, Eritre’nin Etiyopya kaynaklı denize erişim baskısı ve Somali’nin Somaliland ile terör kıskacındaki varoluşsal kaygıları ekseninde ortak bir stratejik akıl arayışını ele almaktadır. Analiz sonucunda, bu dörtlü mekanizmanın halihazırda bağlayıcı ve kurumsal bir “savunma paktı” niteliği taşımadığı; ancak ortak tehdit algılarını diplomatik koordinasyona dönüştürmeyi hedefleyen kurumsal bir güvenlik istişare ekseni olma potansiyeli barındırdığı tespiti yapılmaktadır.

Anahtar Kelimeler:

Kızıldeniz Güvenliği, Afrika Boynuzu, Mısır, Sudan, Eritre, Somali, Stratejik Yakınlaşma, Savunma Paktı, Etiyopya, Egemenlik.

ABSTRACT

This analysis report examines the quadrilateral summit held in El Alamein on October 4, 2026, with the participation of leaders from Egypt, Sudan, Eritrea, and Somalia, as well as the geopolitical alignment that emerged from it. The Horn of Africa, the Red Sea, and the Bab-el-Mandeb Strait lie at the epicenter of global trade routes, energy transit corridors, and geopolitical power struggles. The study explores the search for a shared strategic approach centered on Egypt’s security concerns regarding the Suez Canal and the Nile Basin; Sudan’s crisis of sovereignty and territorial integrity; Eritrea’s pressures regarding sea access linked to Ethiopia; and Somalia’s existential anxieties stemming from the Somaliland issue and the grip of terrorism. The analysis concludes that while this quadrilateral mechanism does not currently constitute a binding, institutional “defense pact,” it holds the potential to serve as an institutional security consultation axis aimed at translating shared threat perceptions into diplomatic coordination.

Keywords:

Red Sea Security, Horn of Africa, Egypt, Sudan, Eritrea, Somalia, Strategic Alignment, Defense Pact, Ethiopia, Sovereignty.

GİRİŞ

Afrika Boynuzu, Kızıldeniz ve Babülmendep hattı, küresel ticaret yollarının ve jeopolitik güç mücadelesinin kesişim noktasında yer almaktadır. Bu coğrafyada şekillenen bölgesel güvenlik mimarisi, kıyıdaş devletlerin egemenlik hakları ile dış aktörlerin nüfuz arayışları arasındaki gerilim üzerinden okunmaktadır. Mısır, Sudan, Eritre ve Somali liderlerinin imzaladığı ortak bildiri; dar kapsamlı diplomatik bir dayanışma metninin ötesinde, Kızıldeniz ve Afrika Boynuzu’nda egemenlik, toprak bütünlüğü, deniz güvenliği ile bölgesel nüfuz mücadelesi etrafında şekillenen yeni bir stratejik yakınlaşma olarak değerlendirilmelidir.

Bununla birlikte, bu diplomatik ve siyasi teması şimdiden kurumsal ve kurallı bir savunma paktı olarak nitelendirmek için henüz erken olduğu söylenebilir. Ortak bildiride güvenlik alanında ortak bir siyasi irade ve eşgüdüm arayışına işaret eden güçlü unsurlar mevcut olmakla birlikte; bu iradenin karşılıklı hukuki savunma yükümlülüğüne, müşterek bir askerî komuta yapısına veya bağlayıcı bir güvenlik anlaşmasına evrildiğini gösteren somut göstergeler ayrıca aranmalıdır. Bu bağlamda analizin temel sorusu şu eksende şekillenmektedir: Dört ülke, “Kızıldeniz’in yalnızca kıyıdaş devletlerin sorumluluğunda yönetilmesi” ilkesini savunarak mevcut ortak tehdit algısını kalıcı ve kurumsal bir bölgesel güvenlik düzenine dönüştürebilecek midir?

1. ZİRVENİN STRATEJİK ANLAMI: DİPLOMATİK BİR BİLDİRİ Mİ, YENİ BİR GÜVENLİK EKSENİ Mİ?

Mısır’ın ev sahipliğinde 4 Ekim 2026 tarihinde El-Alameyn’de gerçekleştirilen Mısır, Sudan, Eritre ve Somali liderlerinin katıldığı dörtlü zirve, Doğu Akdeniz’den Afrika Boynuzu’na uzanan jeopolitik fay hatlarındaki kırılmalar ışığında geniş bir çerçevede tahlil edilmelidir. Zirve sonunda imzalanan ortak bildiri, ilk bakışta farklı bölgesel dinamiklere temas ediyor gibi görünse de bütüncül bir yaklaşımla incelendiğinde birbirini besleyen beş temel stratejik sütun üzerine inşa edilmiştir:

• Sudan’ın Egemenliği ve Kurumsal Bütünlüğü: Savaş şartları altındaki Sudan’ın birliğinin, ulusal egemenliğinin ve devlet kurumlarının korunması;
• Somali’nin Toprak Bütünlüğü ve Somaliland Tepkisi: Somali’nin uluslararası tanınmış sınırlarının savunulması ve Somaliland’ın bağımsızlığının tanınmasına yönelik tek taraflı girişimlere karşı durulması;
• Kızıldeniz Seyrüsefer ve Yönetim Rejimi: Kızıldeniz’de seyrüsefer serbestisinin temini ile kıyıdaş devletlerin deniz güvenliği ve yönetimine ilişkin birincil sorumluluğunun vurgulanması;
• Nil Havzası ve Su Güvenliği: Nil sularının kullanımında aşağı kıyıdaş ülkelerin (Mısır ve Sudan) tarihsel ve hukuki haklarının korunması, tek taraflı emrivaki adımların reddedilmesi;
• Kurumsallaşma ve Takip Mekanizması: Zirvenin periyodik olarak tekrarlanması ve alınan kararların takibini sağlayacak kurumsal bir istişare mekanizmasının ihdası.

Bu maddeler ilk bakışta birbirinden bağımsız jeopolitik meseleler gibi görünse de özünde ortak bir stratejik aklı ve endişeyi yansıtmaktadır: Bölgenin siyasi ve coğrafi statükosunu tek taraflı müdahalelerle değiştirmeyi hedefleyen girişimlere karşı, mevcut meşru devletlerin egemenliğini ve bölgesel karar alma yetkisini korumak. Bu stratejik bütünleşme çabasında özellikle üç kritik bağlantı öne çıkmaktadır:

İlk olarak, Kızıldeniz’e erişim meselesi yalnızca limanların inşası ve ticari malların akışına ilişkin dar bir ekonomik parametreye indirgenemez. Askerî üslerin tesis edilmesi, deniz kuvvetlerinin stratejik konuşlandırılması, liman işletme imtiyazları ve ana deniz ticaret yolları üzerindeki nüfuz mücadelesi, bu denklemin en az ticaret kadar hayati ve askerî boyutunu teşkil etmektedir.

İkinci olarak, Nil havzasındaki su paylaşımı anlaşmazlığı ile Kızıldeniz’deki deniz ve kıyı erişimi jeopolitiği, Mısır açısından birbirini doğrudan besleyen ve tahkim eden iki stratejik baskı alanıdır. Etiyopya’nın hem Büyük Etiyopya Rönesans Barajı (GERD) üzerinden Nil sularının tek taraflı yönetimine kalkışması hem de jeopolitik olarak denize doğrudan erişim yönünde gündem yaratması, Kahire’nin güneyden ve doğudan kuşatılmışlık algısını ve dolayısıyla tehdit spektrumunu genişletmektedir.

Üçüncüsü, Sudan ve Somali ekseninde yaşanan egemenlik krizleri ve iç istikrarsızlıklar, yalnızca bu ülkelerin iç meseleleri olarak değerlendirilemez. Merkezi devlet otoritesinin zayıflaması veya çökmesi; kritik kıyı hatlarının ve limanların güvenliğini tehlikeye atmakta, küresel ve bölgesel dış güçlerin sahadaki nüfuz alanlarını genişletmekte ve silahlı non-state (devlet dışı) aktörlerin hareket serbestisi kazanmasına zemin hazırlamaktadır.

Zirvenin siyasi ağırlığı ve konjonktürel önemi, sadece dört ülkenin ortak bir diplomatik metne imza atmış olmasından değil; deniz güvenliğini toprak bütünlüğü, su güvenliği, kıyı egemenliği ve dış müdahalelere karşı direnç unsurlarıyla bütünleşik bir ortak akılla ele almasından kaynaklanmaktadır. Zirve neticesinde bir takip mekanizmasının tesis edilmesinin kararlaştırılması bu iradenin kurumsallaşması adına önemli bir adımdır; ancak bu mekanizmanın çalışma usulleri, yetki sınırları ve somut uygulama kapasitesi henüz ortada bağlayıcı ve taahhüt altına alınmış bir savunma paktının bulunduğunu kanıtlamamaktadır.

2. DÖRT ÜLKENİN ORTAK TEHDİT ALGISI VE MİLLÎ GÜVENLİK ÖNCELİKLERİ
   
   A) Mısır: Süveyş Kanalı, Nil Suları ve Kızıldeniz’in Kuzey Kapısı

Mısır’ın bölgesel güvenlik yaklaşımında Kızıldeniz, Süveyş Kanalı ve Nil havzası birbirinden ayrı düşünülemez. Süveyş, Akdeniz ile Kızıldeniz’i birbirine bağlayan ve Mısır’a ekonomik olduğu kadar jeopolitik bir ağırlık kazandıran kritik geçiş noktasıdır.

• Mevcut Tehditler: Husilerin 2023’ten itibaren Kızıldeniz ve Babülmendep çevresinde ticari gemileri hedef alması, gemilerin Afrika’nın güneyinden dolaşmasına ve Süveyş gelirlerinin gerilemesine yol açmıştır. Reuters’ın Mart 2025 tarihli haberine göre Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi kanal gelirlerindeki kaybın aylık yaklaşık 800 milyon dolar olduğunu ifade etmiştir. Bunun yanı sıra Etiyopya’nın GERD barajı üzerinden su yönetimini tek taraflı dayatması ve Sudan’daki savaş ile Afrika Boynuzu’ndaki dış üs varlıkları Mısır’ın güney yaklaşımını tehdit etmektedir.
• Muhtemel Tehditler: Kızıldeniz’deki saldırıların yoğunlaşması, Babülmendep’in uzun süreli risk altında kalması veya rakip güçlerin bölgede kalıcı askerî üsler kurması Mısır’ın ekonomik ve askerî hareket alanını daraltacaktır.
  
  B) Sudan: Devletin Devamlılığı ile Kıyı Güvenliğinin Kesişmesi

Sudan’ın durumu, dört ülke arasında en kırılgan güvenlik tablosunu ortaya koymaktadır. 2023’te başlayan savaş, Sudan Silahlı Kuvvetleri ile Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF) arasındaki çatışmanın ötesinde, devlet kurumlarının devamlılığı ve ülkenin bölgesel bütünlüğü sorununa dönüşmüştür.

• Mevcut Tehditler: Devlet otoritesinin parçalanması, dış aktörlerin müdahale iddiaları, Port Sudan başta olmak üzere kritik kıyı limanlarının güvenlik riskleriyle karşılaşması başlıca unsurlardır. Sudan ordusu 2026’da bazı saldırılar nedeniyle Etiyopya ve BAE’yi suçlamıştır.
• Muhtemel Tehditler: Kalıcı bir siyasi çözüm sağlanamaması hâlinde Kızıldeniz kıyısında güvenlik boşlukları oluşabilir. Mısır ve Eritre’nin Sudan’ın toprak bütünlüğüne desteği bu stratejik boşluğu engellemeyi amaçlamaktadır.
  
  C) Eritre: Deniz Erişimi ve Egemenlik Mücadelesinin Ön Cephesi

Eritre, Massava ve Assab limanları ile Kızıldeniz güvenliğinin en hassas halkasıdır.

• Mevcut Tehditler: Etiyopya’nın denize erişim talebini yeniden ısıtması ve Ekim 2026’da Tigray çevresinde yeniden tırmanan çatışmalar gerilimi tırmandırmıştır. Eritre BM Güvenlik Konseyi’ne başvurmuştur.
• Muhtemel Tehditler: Etiyopya ile olası geniş çaplı bir çatışma, limanlar üzerinde askerî baskı ve bölgesel istikrarsızlık Eritre’nin ana endişesidir. Dörtlü yakınlaşma, Eritre için bu baskılara karşı diplomatik bir kalkan niteliğindedir.
  
  D) Somali: Toprak Bütünlüğü, Somaliland ve Babülmendep’in Doğu Yaklaşımı

Somali’nin güvenlik öncelikleri; El-Şebab terör örgütü, Somaliland’ın tek taraflı tanınma girişimleri ve dış aktörlerin Berbera Limanı üzerindeki rekabeti ekseninde şekillenmektedir. Somali, Kızıldeniz’in doğrudan kıyıdaşı olmasa da Aden Körfezi ve Babülmendep’in doğu yaklaşımındaki kritik konumu nedeniyle bu mekanizmanın vazgeçilmez bir unsurudur.

3. DÖRT ÜLKEYİ AYNI STRATEJİK ZEMİNDE BULUŞTURAN MESELE: ETİYOPYA’NIN DENİZE ERİŞİM ARAYIŞI

Zirvenin jeopolitik arka planında en fazla dikkat çeken unsurlardan biri, Etiyopya’nın denize erişim talebi ile dört ülkenin Kızıldeniz yönetimine ilişkin ortak tutumu arasındaki karşıtlıktır. Etiyopya’nın ticari liman kullanımı uluslararası hukuka uygun olsa da egemenlik devri veya askerî üs talepleri aynı kategoride değerlendirilemez.

Bu çerçevede dört ülkenin ortak tutumu üç temel mesaj içermektedir:

• Kıyı Devletlerinin Egemenliği: Kızıldeniz’e kıyısı olan ülkelerin güvenlik ve yönetim konularında öncelikli söz sahibi olması.
• Tek Taraflı Statü Değişikliklerine Karşı Çıkış: Sudan ve Somali’nin toprak bütünlüğünü ve mevcut sınır düzenini koruma.
• Bölgesel Güvenlikte İstişare: Dış aktörlerin tek başına belirleyici olmasını önlemek üzere ortak diplomatik koordinasyon oluşturma.

4. BU OLUŞUM BİR SAVUNMA PAKTINA DÖNÜŞEBİLİR Mİ?

Bu sorunun cevabı, yakınlaşmanın evrileceği kurumsal aşamalara bağlıdır:

• Birinci Aşama (Siyasi İstişare ve Diplomatik Dayanışma): Mevcut durum bu aşamayla birebir örtüşmektedir. Ortak bildiri ve takip mekanizması bu evreyi temsil eder.
• İkinci Aşama (Güvenlik İş Birliği Mekanizması): Ortak deniz durumsal farkındalığı, istihbarat paylaşımı ve müşterek tatbikatlar bu aşamada yer alır ancak henüz somut kanıt gerektirir.
• Üçüncü Aşama (Ortak Savunma Düzenlemesi): Karşılıklı savunma yükümlülüğü ve ortak komuta yapısı gerekir; mevcut metinler bu aşamaya ulaşıldığını göstermemektedir.

5. KIZILDENİZ GÜVENLİĞİ: ORTAK TEHDİTLER, FARKLI ÖNCELİKLER

6. ASSAM AÇISINDAN STRATEJİK DEĞERLENDİRME VE ÖNERİLER
   a) Deniz Güvenliği ile Egemenlik Güvenliğini Birlikte Düşünmek:Kızıldeniz’de güvenlik sadece askerî devriyelerle değil; limanların korunması, kritik altyapı ve kıyı devletlerinin kurumsal kapasitesiyle sağlanabilir.
   b) Türkiye’nin Bölgesel Yaklaşımı: Türkiye bu oluşumu otomatik bir bloklaşma olarak görmemeli; Somali ile askerî/savunma ilişkileri, Afrika Boynuzu’ndaki diplomatik ağırlığı ve dengeleyici arabuluculuk rolü göz önüne alınarak çok boyutlu izlemelidir.
   c) ASSAM’ın Politika Önerileri Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı ve ilgili diğer stratejik birimlerin, bölgedeki jeopolitik hareketliliği sağlıklı okuyabilmesi adına aşağıdaki göstergeleri yakından takip etmesinde fayda mülahaza edilmektedir:

• Kurulan takip mekanizmasının kurumsal işlerliği ve taraflar arasındaki temsil düzeyi.
• Siyasi mutabakatın somut deniz güvenliği veya istihbarat paylaşımı anlaşmalarına evrilip evrilmediği.
• Etiyopya-Eritre geriliminin ve Sudan’daki iç savaşın Kızıldeniz kıyı hatlarına yansımaları.
• Bu dörtlü yakınlaşmanın, İsrail’in Somali’yi (Puntland ve Somaliland ekseninde) ayrıştırma ve parçalama yönündeki stratejik hamlelerini nasıl etkileyeceği.
• Bölgesel dinamiklerin, İsrail’in Etiyopya ve Uganda üzerinden Afrika Boynuzu’ndaki nüfuzunu genişletme çabalarına yapacağı tesir.
• Söz konusu eksen hareketliliğinin, Afrika Boynuzu ve Kuzey Afrika üzerinde stratejik menfaatleri bulunan Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin daimî üyelerinin bölge politikalarına yansımaları.

SONUÇ

• Mısır, Sudan, Eritre ve Somali’nin El-Alameyn Zirvesi’nde ortaya koyduğu ortak tutum, Afrika Boynuzu ve Kızıldeniz çevresinde egemenlik, toprak bütünlüğü ve deniz güvenliği eksenli siyasi bir yakınlaşmanın güçlendiğini açıkça ortaya koymaktadır.
• Bu yapı, mevcut aşamada doğrudan taahhüt altına alınmış askeri bir savunma ittifakından ziyade; ortak tehdit algılarını diplomatik koordinasyona dönüştürmeyi hedefleyen kurumsal bir istişare mekanizması niteliği taşımaktadır.
• ASSAM’ın temel tespiti şudur: Bölgede yeni bir güvenlik ekseninin teşkil olma potansiyeli oldukça yüksektir; ancak bu yapının kalıcı bir savunma paktına dönüşmesi veya ilerleyen süreçte İslam dünyası ortak güvenliği adına “Mekke Savunma İttifakı” vizyonuna eklemlenmesi, doğrudan kurumsal derinliğe, liderlerin iradesine ve ortak kapasite inşasına bağlıdır.

KAYNAKLAR

• Mısır Cumhurbaşkanlığı, El Alamein Joint Declaration, 4 Ekim 2026. (Erişim Tarihi: 11 Ekim 2026)
• Mısır Cumhurbaşkanlığı, Joint Statement of the Egyptian-Eritrean-Somali Summit, 10 Ekim 2024. (Erişim Tarihi: 11 Ekim 2026)
• Associated Press, Etiyopya’nın Kızıldeniz’e erişim talebi ve bölgesel gerilimlere ilişkin haber, Ekim 2026. (Erişim Tarihi: 11 Ekim 2026)
• Reuters, Eritre–Etiyopya gerilimi ve BM Güvenlik Konseyi’ne başvuru, 10 Ekim 2026. (Erişim Tarihi: 11 Ekim 2026)
• Reuters, Somaliland’ın stratejik önemi ve Berbera Limanı, 6 Ocak 2026. (Erişim Tarihi: 11 Ekim 2026)
• Reuters, Husilerin saldırıları ve Süveyş Kanalı gelirleri üzerindeki etkiler, 17 Mart 2025. (Erişim Tarihi: 11 Ekim 2026)
• Investing.com, Ekonomik ve ticari veri analitiği, 2025-2026. (Erişim Tarihi: 11 Ekim 2026)